بیماری فتق

زمانی که اندام های بدن به دلیل وجود ضعف در بافت و عضله ای که آنها را نگه می دارد و یا پارگی در آنها، به اندام های کناری خود فشار وارد کنند و یا در جایی غیر طبیعی قرار می گیرند، بیماری فتق ایجاد می‌شود.

به عنوان نمونه فتق نافی زمانی رخ می دهد که قسمتی از روده کوچک از بافت ضعیف شده شکم به سمت بیرون حرکت می کند و شبیه برآمدگی در اطراف ناف مشاهده میشود.

فتق ها در قسمت شکم، بخش فوقانی ران و یا کشاله ران مشاهده می‌شوند و دارای انواع مختلفی هستند.

انواع فتق

فتق در انواع مختلفی وجود دارد از جمله:

فتق شکمی

در صورت وجود ضعف در عضلات شکم فتق شکمی در قسمت های مختلف شکم مشاهده میشود.

بیشتر اوقات به دلیل بیرون آمده روده در قسمت زیری ناف این فتق رخ می دهد ولی ممکن است به دلیل جوش نخوردن بافت شکم بعد از جراحی نیز بروز پیدا کند که به آن فتق شکافی می گویند.

یا گاهی اوقات به دلیل جمع شدن چربی بین ناف و قسمت پایینی استخوان سینه مشاهده شود.

زمانی که رشد دیافراگم در زمان جنین بودن به خوبی صورت نگرفته باشد این فتق در نوزادان دیده می‌شود و به صورت فتق نافی وجود دارد.

فتق شکمی بیشتر به دلیل انجام دادن فعالیت های شدید، چاق بودن و یا زمان بارداری خود را نشان می دهد.

فتق کشاله ران

فتق کشاله ران که به فتق اینگوینال نیز معروف است.

این فتق زمانی رخ می دهد که بافت های حاوی چربی و یا قسمتی از روده به دلیل وجود ضعف در عضلات و یا وجود پارگی در دیواره تحتانی شکم از محل کشاله ران خارج گردد و به آن نفوذ نماید.

این نوع فتق جزو موارد شایع در میان مردان است و بیشتر در سنین بالا به دلیل فشار زیادی که به شکم وارد می‌شود خود را نشان می دهد.

فتق نافی

به نفوذ بافت های چربی و یا بخشی از روده در قسمتی نزدیک ناف، فتق نافی می گویند.

در نوزادان زمانی که دهانه قسمت شکمی جنین در هنگام متولد شدن به درستی بسته نشود این فتق رخ می دهد و در بزرگسالان نیز به دلیل وارد شدن فشار به دفعات بر قسمت شکم این فتق رخ می دهد.

فتق رانی

فتق رانی که به آن فتق فمورال نیز می گویند.

با نفوذ بافت های چربی و یا قسمتی از روده به داخل ران این فتق رخ می دهد که دارای میزان شیوع کمی است و در هنگام پیری و یا فشار وارد شده به شکم به دفعات، این عارضه اتفاق می افتد.

فتق بیضه

با واقع شدن کانال اینگوینال در قسمت کشاله ران و عبور کردن طناب اسپرماتیک‌ مردان از آن ناحیه به سمت کیسه بیضه که موجب نگهداری کیسه بیضه می‌شود و بسته نشدن آن و ضعیف بودن محل آن، فتق بیضه در نوزادان پسر رخ می دهد.

زیرا بعد از متولد شدن نوزاد پسر، بیضه ها از کانال اینگوینال پایین تر آمده و کانال کاملا بسته می‌شود، این بسته نشدن کانال فتق بیضه را ایجاد می کند.

فتق معده و یا هیاتال

زمانی که قسمتی از معده با وارد شدن فشار، از قسمت شکافی موجود در دیافراگم به بخشی از قفسه سینه خارج شود این فتق رخ می دهد.

بعضی افراد با بروز این فتق به دل درد مبتلا می‌شوند و یا در بلعیدن غذا مشکل دارند و دچار سوزش معده هستند.

علت ایجاد فتق

عواملی که موجب بروز بیماری فتق شده و بسیار رایج هستند عبارتند از:

• وجود بیماری مادرزادی در هنگام تولد و جنین بودن
• بالا رفتن سن
• داشتن تمرین های سنگین ورزشی و یا بلند کردن اجسام سنگین
• وارد شدن آسیب به دلیل وجود مصدومیت و یا انجام جراحی
• داشتن چندین بارداری
• به وجود آمدن سیالات داخل شکم و یا وجود آسیت‌
• بالا رفتن وزن بدن و وجود چاقی
• داشتن یبوست که موجب تحت فشار قرار دادن فرد در زمان حرکت روده می‌شود.
• وجود سرفه های مزمن و یا بیماری حاد ریوی
• داشتن سابقه خانوادگی در ابتلا به این بیماری
• متولد شدن نوزاد نارس و بسیار کم وزن
• سیگار کشیدن که باعث ضعیف شدن بافت ها میشود.

علائم فتق

فتق بیشتر به صورت برآمدگی در محل فتق نمایان می شود. مشخص ترین‌ نوع فتق، فتق  اینگوینال است به در هنگام ایستادن فرد و یا خم شدن وی، چون توده ای در قسمت کشاله ران مشاهده میشود.

از دیگر علائم فتق وجود درد و ناراحتی در ناحیه مورد نظر است.

فتق هیاتال با علائمی چون سوزش معده، درد در قسمت قفسه سینه و مشکل در بلعیدن همراه است.

در اکثر مواقع ممکن است فرد فتق داشته باشد اما از وجود آن بی اطلاع باشد و با معاینه پزشک وجود آن مشخص گردد.

تشخیص فتق

پزشکان از طریق موارد زیر بیماری فتق را در افراد تشخیص داده و با توجه به شدت‌ آن در جهت درمان اقدامات لازم را انجام می دهند‌.

• از طریق انجام معاینه فیزیکی و بررسی برآمدگی ایجاد شده در قسمت فتق در حالت ایستاده و یا در هنگام زور زدن و سرفه کردن
• استفاده از رادیوگرافی از طریق بلعیدن باریم‌ و اشعه ایکس و عکس برداری از سیستم گوارشی. محلول باریم باعث به دست آمدن تصاویری و ثبت آنها از طریق اشعه ایکس میشود‌.
• انجام آندوسکوپی به صورتی که به لوله دوربینی کوچک وصل است و با وارد کردن آن از طریق گلو به سمت قسمت مری و معده وجود فتق را مشخص می کنند.
• انجام سونوگرافی و استفاده از امواج صوتی که فرکانس زیادی دارند از ساختارهای موجود در بدن تصاویر مورد نیاز را به دست می آورند.

درمان فتق

بهترین و تنها درمان موثر بیماری فتق انجام جراحی است که با توجه به شدت فتق، نیاز به آن مشخص می‌شود.

در بعضی موارد جراح عدم نیاز به جراحی را برای بیمار تشخیص می دهد و با مراعات کردن و رعایت یکسری نکته می توان به عضلاتی که ضعیف شده اند کمک کرد و موجب ثابت ماندن فتق گردید.

از جمله راه های درمان بیماری فتق می توان به موارد زیر اشاره کرد:

درمان بدون دارو و جراحی

• ایجاد تغییراتی در سبک زندگی فرد بیمار
• ایجاد تغییراتی در برنامه غذایی فرد بیمار برای موارد وجود فتق هیاتال (تا حدودی علائم را کمتر می کند ولی فتق را درمان نمی کند)
• استفاده نکردن از وعده های غذایی که سنگین هستند و حجم زیادی دارند.
• نخوابیدن و خم نشدن بعد از مصرف وعده غذایی
• داشتن وزنی متعادل و جلوگیری از اضافه وزن
• استفاده از یکسری تمرینات برای تقویت عضلات اطراف فتق البته به شرطی که به درستی تمرینات انجام شود و بهتر است با راهنمایی فیزیوتراپیست و یا پزشک صورت گیرد.

درمان از طریق استفاده از دارو

در صورت ابتلا به فتق هیاتال می توان از طریق مصرف دارو هایی که موجب کاهش اسید معده می‌شوند و نوعی مسدود کننده برای گیرنده H2 و آنتی اکسیدان هستند، علائم این بیماری را کمتر کرد.

 درمان از طریق روش جراحی

در صورت بزرگتر شدن و یا رشد کردن فتق پزشک از روش جراحی جهت درمان استفاده می کند تا سوراخ ایجاد کننده فتق در بافت های عضلانی را ببندد.

روش های جراحی برای درمان فتق شامل موارد زیر هستند:

انجام جراحی باز

در جراحی باز که بیمار تحت بیهوشی و یا بی حسی نخاعی است، پزشک با ایجاد برش در محل فتق دیواره بافت را ترمیم می کند‌ و سپس‌ ناحیه جراحی را دوباره بخیه می کند‌.

انجام جراحی لاپاراسکوپی

در صورتی که فرد کاندید مناسبی برای انجام جراحی باز نباشد پزشک از روش جراحی لاپاراسکوپی برای وی استفاده می کند.

جراحی لاپاراسکوپی دارای میزان درد کمتری بوده و بهبودی بیمار سریع تر صورت می گیرد و دوره نقاهت آن کوتاه است.

برای انجام آن چند برش کوچکی ایجاد شده و دستگاه لاپاراسکوپ و ابزار های جراحی را وارد بدن کرده و پارگی دیواره عضله موجود را ترمیم می کنند‌.

این روش جراحی برای تمام فتق ها مناسب نیست‌.