لاپاراسکوپی چیست؟

روشی مدرن و پیشرفته برای جراحی است که معمولا برای عمل های ناحیه ی شکم و حفره ی لگن مورد استفاده قرار می گیرد.

طی این جراحی، جراح با ایجاد برش های بسیار کوچک روی شکم، ابزار های جراحی که بسیار باریک هستند را داخل شکم و قسمت هایی از لگن می کند.

یکی از ابزار هایی که از طریق این برش ها وارد شکم میشود لاپاراسکوپ می باشد که دوربینی است که از طریق آن تصاویر داخل شکم و لگن را دیده و با توجه به آن تصاویر جراح، جراحی را انجام می دهد.

جراحی لاپاراسکوپی روشی کم تهاجمی است و بیمار در این جراحی ها سریع تر بهبود پیدا می کند و دوره ی نقاهت کوتاه تری دارد.

تاریخچه لاپاراسکوپی

لاپاراسکوپی ریشه ی یونانی دارد و به معنای پهلو و کنار است و عملیاتی می باشد که به وسیله ی دوربین و برش انجام شده در ناحیه شکم و لگن صورت می گیرد.

تاریخچه ی لاپاراسکوپی به قبل از قرن بیستم بر می گردد. این تکنیک جراحی کم کم بهبود پیدا کرده و توسعه یافته است.

در قرن نوزدهم فردی با نام philipp bozzini باعث اختراع اولین دستگاهی شد که نور را به داخل مجاری بدن افراد منتقل می کند.

در قرن بیستم در دهه ی ۱۹۰۰  تصویر برداری بهبود یافته و ابزارها با نورپردازی وارد بدن بیمار می شدند و عملیات جراحی انجام میشد.

در دهه ی ۱۹۸۰ توسط پزشکانی ژاپنی به نام دکتر Hiromi، Shinya و Masao lwai جراحی مینیمال تهاجمی پیشرفت پیدا کرد.

این جراحی را برای جراحی دستگاه گوارشی استفاده کردند.

در دهه ی ۱۹۹۰ با به وجود آوردن دستگاه های ویدیویی کوچک و بالا بردن کیفیت و پیشرفت تکنولوژی این امکان فراهم شد که داخل بدن را بهتر دیده و جراحان توانستند جراحی های داخلی و دستگاه گوارشی را با به کارگیری تکنیک لاپاراسکوپی انجام دهند.

از آن سال تا به حال از این تکنیک جراحی به عنوان تکنیکی متداول برای جراحی در دنیا استفاده می کنند.

در دهه ی ۱۳۴۰ ایران نیز از این روش برای تشخیص دادن و درمان مشکلات زنان استفاده کرد.

در دهه ی ۱۳۵۰ لاپاراسکوپی به عنوان روش جراحی مینیمال تهاجمی در کشور ایران گسترش پیدا کرد و انواع جراحی ها در بیمارستان ها با این روش انجام گرفت.

در دهه ۱۳۸۰ تعداد جراحانی که دارای توانایی و تخصص در استفاده از این روش جراحی بوده اند افزایش پیدا کرده است.

تفاوت لاپاراتومی‌ با لاپاراسکوپی

در اکثر مواقع جراحی لاپارسکوپی جای جراحی لاپاراتومی را می گیرد و دلیل آن این است که در جراحی لاپاراتومی برش های بزرگی را روی شکم بیمار زده و حفره ی شکم به شکل عمودی باز می گردد و چون این روش جراحی روشی تهاجمی است این روز ها از روش لاپاراسکوپی به عنوان روش جایگزین برای این جراحی ها استفاده می کنند‌.

لاپاراسکوپی دارای برش های کوچک بوده و میزان عوارض و استرس در استفاده از این روش کمتر می باشد.

بیمار همچنین میزان هزینه ی کمتری را برای این جراحی پرداخت کرده و دوره ی نقاهت کوتاه تری را نیز در پی خواهد داشت‌.

لاپاراسکوپی درمانی و کاربرد آن

این روز ها برای درمان بیماری های بسیاری از جراحی به روش لاپاراسکوپی استفاده می کنند از جمله کاربرد های این روش جراحی برای درمان بیماری می توان موارد زیر را عنوان کرد:

• برای برداشتن و حذف کیست ها و فیبروم ها و همچنین برداشتن پولیپ
• برای جراحی برداشتن تومور های کوچک
• برای انجام بیوپسی ها
• برای بستن لوله ها و همچنین برگشت آنها
• برای خارج کردن جنین در بارداری های خارج از رحمی
• برای جراحی کردن اندومتریوز
• برای ترمیم کردن واژن و مجاری ادرار
• برای جراحی ترمیم افتادگی در رکتوم
• برای جراحی بای پس معده و عمل اسلیو معده
• برای خارج کردن آپاندیس
• برای حذف کردن و برداشتن روده
• برای جراحی برداشتن کیسه صفرا ‌
• برای ترمیم کردن فتق
• برای جراحی خارج کردن کلیه
• برای جراحی خارج کردن طحال
• برای جراحی برداشتن کبد

لاپاراسکوپی و تشخیص بیماری (لاپاراسکوپی تشخیصی)

از لاپاراسکوپی ممکن است جهت تشخیص یک‌سری از بیماری ها استفاده شود از جمله این بیماری ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• برای تشخیص دادن بیماری های التهابی در ناحیه ی لگن چون رحم، تخمدان و …
• برای تشخیص آندومتریوز ( وجود و رشد اندومتر رحم در خارج از رحم)
• برای تشخیص دادن بارداری های خارج از رحمی
• برای تشخیص دادن کیست های تخمدانی
• برای تشخیص دادن فیبروم های رحمی
• برای تشخیص علت ناباروری در زنان
• برای تشخیص بیضه نزول نکرده
• برای تشخیص آپاندیسیت
• برای تشخیص علت درد های شدید در ناحیه ی لگن و یا شکم
• برای تشخیص دادن سرطان های کبد، پانکراس، تخمدان، کیسه صفرا و مجرای صفراوی

عوارض انجام لاپاراسکوپی

لاپاراسکوپی نیز مانند هر جراحی دیگری یکسری عوارض با خود به همراه دارد که عبارت هستند از:

• ایجاد تب و لرز در بیمار
• وجود درد در ناحیه ی شکم فرد
• داشتن نفس تنگی برای بیمار
• وجود تورم، قرمزی و خونریزی در محل زخم برش ها
• داشتن حالت تهوع و استفراغ مداوم
• ناتوان شدن فرد در ادرار کردن
• داشتن حس سبکی در سر
• داشتن سرفه هایی مداوم
• آسیب رسیدن به دیگر عضو های بدن مثل روده ها و مثانه ی فرد
• آسیب وارد شدن به رگ ها و شریان های اصلی بدن
• جمع شدن حباب های گاز در عروق فرد به دلیل استفاده از پمپاژ گاز دی اکسید کربن
• داشتن آلرژی به موارد بیهوشی
• ایجاد لخته خون در ورید ها که موجب ترومبوز ورید عمقی میشود‌ و امکان دارد موجب آمبولی ریه گردد.

نحوه ی عملکرد لاپاراسکوپی

• در این جراحی برشی کوچک در نزدیکی ناف بیمار و یا در قسمت استخوان لگن وی ایجاد می کنند.
• تروکار را در ناحیه ی مورد نظر قرار داده و از طریق لوله ی باد و با استفاده از گاز دی اکسید کربن، حفره ی شکم و لگن را باد می کنند.
  این کار برای جدا کردن دیواره ی شکم از اندام های داخل آن انجام میشود تا اندام ها بهتر در مانیتور دیده شوند.
• لوله ی باد را خارج کرده و لاپاراسکوپ را از طریق تروکار وارد می کنند تا تصاویر را در مانیتور بتوان به صورت زنده دید. با انجام این کار متخصص راحت تر به محل عارضه رسیده و جراحی را انجام می دهد.
• حال با توجه به نوع عمل یک الی چند سوراخ روی شکم ایجاد کرده و در آنها تروکار قرار می دهند تا ابزار های جراحی که بسیار باریک هستند را از طریق این تروکار ها به محل جراحی برسانند‌.
• حین انجام جراحی درنی را در حفره ی شکمی قرار داده تا مایعات داخل آن را تخلیه کند.
• بعد از اینکه جراحی انجام شده گاز های وارد شده به شکم را تخلیه کرده و بعد محل برش ها را بخیه می زنند.

انواع جراحی لاپارسکوپی

این جراحی نیز به روش های گوناگونی انجام میشود از جمله:

• لاپاراسکوپی به روش معمولی

در این روش پزشک از طریق ایجاد چند زخم روی شکم، به وسیله ی یکی از آنها لاپاراسکوپ و از طریق دیگر زخم ها ابزار های جراحی را وارد شکم می کند و جراحی را انجام می دهد.

• لاپاراسکوپی به روش پیشرفته

منظور از پیشرفته در این جراحی ها، انجام اعمالی است که در مقایسه به جراحی های ساده لاپاراسکوپی نیاز به گذراندن دوره های فوق تخصصی دارد مثل دوره های فوق تخصصی جراحی سرطان که برای درمان و جراحی سرطان های پیشرفته صورت می گیرد.

در این روش جراحی با ایجاد یک برش ابزار ها و لاپاراسکوپ را وارد شکم می کنند و از مزیت این روش وجود برش های کم تر روی شکم بیمار است و انجام آن نیاز به مهارت بالای پزشک دارد.

• لاپاراسکوپی با کمک گرفتن از دست

در این روش جراحی پزشک از دست خود نیز حین جراحی کمک می گیرد و از طریق یکی از برش های ایجاد شده دست را وارد بدن می کند و اندام ها را تحت کنترل خود می گیرد. معمولا در بیماران کبدی از این روش استفاده می کنند.

• لاپاراسکوپی با استفاده از ربات ها

در این روش بعد از انجام برش ها و وارد کردن ابزار ها به درون بدن، ربات ها ابزار ها را هدایت می کنند و پزشک با استفاده از کامپیوتر انجام مراحل جراحی را به ربات ها می گوید.

آمادگی های قبل لاپاراسکوپی

• شب قبل بیمار باید غذایی سبک چون سوپ مصرف کند و ۱۲ ساعت قبل از جراحی ناشتا باشد.
• شب قبل از عمل حمام کنید و بعد از حمام کردن با استفاده از یک گوش پاک کن داخل ناف خود را باید تمیز کرد.
• از آورن زیور آلات و طلا همراه خود خودداری کنید.
• در صورت نیاز به داروهای تخلیه ی روده آنها را حتما مصرف کنید. پزشک اگر لازم باشد مصرف آنها را به شما توصیه می کند.
• ۲ ساعت قبل از انجام جراحی در بیمارستان حضور داشته باشید.
• هر گونه آزمایش، سونوگرافی و عکس که لازم هست را پیش از جراحی تهیه کنید.
• در صورت مصرف داروی خاصی پیش از جراحی حتما پزشک خود را مطلع کنید.
• داروهای رقیق کننده ی خون را از چند روز قبل از جراحی مصرف نکنید.
• چنانچه حساسیت به چیزی دارید حتما به پزشک خود اطلاع دهید.
• موهای رو شکم و ناحیه ی تناسلی باید شیو شود.

توصیه های بعد از لاپاراسکوپی

• باید غذای سبک و مایعات مصرف کرد.
• باید لباس آزاد پوشید تا در محل زخم ها دچار درد و خونریزی نشوید.
• مصرف روزانه ی میوه جات را حتما در برنامه ی غذای خود قرار دهید.
• داشتن درد و وجود کبودی در محل برش ها کاملا طبیعی است و با مصرف مسکن التیام پیدا می کند.
• وجود درد در قفسه ی سینه و کتف به دلیل وارد شدن گاز به داخل شکم طبیعی است.
• تا چند روز از انجام رانندگی بعد از عمل خودداری کنید.
• ورزش کردن و انجام کارهای سنگین را باید تا چند روز بعد از عمل کنار بگذارید.
• به مدت ۲ روز بعد از جراحی نوشیدنی های گازدار مصرف نکنید.
• داشتن حالت تهوع بعد از بیهوشی کاملا طبیعی است.
• باید محل برش را تمیز و خشک نگه داشت و می توان یک روز بعد از جراحی باند ها را از روی زخم ها بردارید.
• داروهای تجویز شده توسط پزشک به موقع مصرف شود.
• مواد غذایی سالم مصرف کنید‌.
• ۲ هفته بعد از جراحی به پزشک خود مراجعه کنید.
• یک هفته بعد از جراحی می توانید رابطه ی جنسی داشته باشید ولی باز هم با توجه به نتیجه ی عمل این مدت از ۲ هفته تا ۲ ماه نیز متغیر است.

کاندیدهای نامناسب انجام عمل لاپاراسکوپی

درست است که انجام این عمل جراحی، جزو جراحی های کم تهاجمی بوده و عوارض کمی برای بیمار دارد ولی یکسری از افراد نمی توانند آن را انجام دهند از جمله:

• افرادی که دچار بیماری های قلبی و تنفسی هستند نمی توانند این جراحی را انجام دهند زیرا شکم را به وسیله ی گاز دی اکسید کربن باد می کنند و این کار برای این بیماران خطرناک است و ریسک انجام عمل را زیاد می کند.
• افرادی که دارای سنی بالای ۶۰ سال هستند.

البته تصمیم گیری در مورد این افراد با پزشک می باشد که آیا جراحی برای آنها با ریسک بالا هست یا خیر.

• افرادی که دارای شرایط جسمانی بدی هستند.

چنان چه بیمار دارای اوضاع وخیمی باشد این جراحی را برای وی انجام نمی دهند و بیمار را تحت نظر قرار داده و وقتی دارای بهبودی نسبی شد و شرایط برای وی عادی تر شد بعد اقدام به جراحی وی می کنند.

زخم های ایجاد شده به وسیله ی لاپاراسکوپی

• سایز برش هایی که برای این جراحی روی بدن بیمار می زنند در مقایسه با جراحی باز بسیار کوچک بوده و معمولا بین ۱ سانتی متر تا ۳ سانتی متر می باشد. البته بیشتر جراحی های لاپاراسکوپی با برشی بین ۱ تا ۱.۵ سانتی متر انجام میشود.
• تعداد برش های انجام شده در این جراحی بین یک برش تا پنج برش متغیر است و تعداد آن بستگی به نوع عمل دارد.
• جای برش ها معمولا در اطراف ناف و روی ناف است ولی باز هم محل آن بستگی به عمل بیمار دارد.
• اگر برش ها خیلی کوچک باشد آنها را بخیه نمی کنند و فقط پانسمان می کنند ولی چنان چه زخم ها عمیق باشد و شکاف بزرگ باشد از بخیه برای بستن آن شکاف استفاده می کنند و انجام بخیه به وسیله ی نخ بخیه صورت می گیرد. ۱۰ روز بعد از عمل نیز می توانید بخیه ها را بکشید

مزایای استفاده از لاپاراسکوپی

این روش جراحی با خود مزایای زیر را به همراه داد:

• میزان درد ناشی از این جراحی در مقایسه با جراحی باز بسیار کمتر است.
• میزان خونریزی ناشی از این جراحی بسیار کم است.
• این روش جراحی دارای دوره ی نقاهتی کوتاه است.
• جای زخم ناشی از این جراحی سریع تر بهبود پیدا می کند.
• احتمال عفونت در این جراحی بسیار کمتر از جراحی باز است.

در چه صورت بعد از جراحی نیاز به مراجعه به پزشک است؟

بعد از اینکه عمل انجام شد و از بیمارستان مرخص شدید باید کاملا مراقب خود بوده و به علائمی که برایتان پیش می آید دقت کنید و در صورت داشتن علائم زیر سریعا به پزشک خود مراجعه کنید:

• داشتن دردی شدید و مداوم به طوری که هر چه زمان می گذرد این درد شدیدتر شود.
• اگر بعد از انجام عمل کبودی ها هرروز شدید تر شد و همراه با درد بود باید حتما به پزشک مراجعه کرد چون امکان خونریزی داخلی وجود دارد.
• در صورت داشتن احساس تورم و گرما در اطراف زخم ها

چنان چه محل زخم ها سفت شد و متورم گردید و فرد دارای احساس گرما در آن ناحیه بود، امکان وجود عفونت وجود دارد و باید سریعا به پزشک مراجعه کرد.

• اگر از ناحیه ی زخم ها چرک خارج شود باید حتما به پزشک مراجعه کرد و آنتی بیوتیک مصرف کرد. این عارضه بدترین عارضه ای است که ممکن است رخ دهد.